आर्मेनियाको चुनावपछि रुस–आर्मेनिया सम्बन्धमा नयाँ बहस

आर्मेनियामा सम्पन्न संसदीय निर्वाचनमा प्रधानमन्त्री निकोल पाशिन्यान नेतृत्वको सिभिल कन्ट्र्याक्ट पार्टी विजयी भएपछि रुस–आर्मेनिया सम्बन्धको भविष्यबारे नयाँ बहस सुरु भएको छ। रुसको अन्तर्राष्ट्रिय मामिलासम्बन्धी पत्रिका रुस इन ग्लोबल अफेयर्स का प्रधान सम्पादक फ्योदोर लुक्यानोभ ले मस्कोले आफ्नो परम्परागत सहयोगी आर्मेनियाप्रतिको नीति पुनर्विचार गर्नुपर्ने बताएका छन्। उनका अनुसार निर्वाचन परिणामले पाशिन्यानलाई सरकार गठन गर्ने बाटो खोले पनि देशभित्रको राजनीतिक ध्रुवीकरण भने अन्त्य भएको छैन।आधिकारिक नतिजाअनुसार सत्तारुढ दलले सरकार बनाउन पर्याप्त मत प्राप्त गरेको छ, तर संवैधानिक संशोधनजस्ता महत्त्वपूर्ण एजेन्डा अघि बढाउन विपक्षीको सहयोग आवश्यक पर्ने देखिएको छ। विपक्षी दलहरूले चुनावी प्रक्रियामा सरकारी दबाब र राजनीतिक हस्तक्षेप भएको आरोप लगाएका छन् भने चुनावलाई आर्मेनियाको भावी विदेश नीतिको दिशाबारे जनमतका रूपमा पनि हेरिएको छ।लुक्यानोभका अनुसार अब रुसले आर्मेनियालाई दक्षिण ककासस क्षेत्रमा कस्तो रणनीतिक महत्व दिन्छ र सम्बन्धलाई कुन आधारमा अगाडि बढाउँछ भन्ने विषय महत्वपूर्ण बन्नेछ। उनले आर्मेनियामा नयाँ विपक्षी शक्तिहरू उदाइरहेको र राजनीतिक प्रतिस्पर्धा अझ तीव्र हुने संकेत देखिएको बताए।

रुस अहिले पनि आर्मेनियाको सबैभन्दा ठूलो व्यापारिक साझेदार हो। आर्मेनियाले प्रयोग गर्ने अधिकांश प्राकृतिक ग्यास तथा ठूलो परिमाणमा पेट्रोलियम पदार्थ रुसबाट आयात गर्छ। साथै, दुई देशबीच सुरक्षा सहकार्य कायम रहेको छ र आर्मेनियामा रुसी सैन्य अड्डासमेत सञ्चालनमा छ। लाखौं आर्मेनियाली नागरिक रुसमा बसोबास गर्ने भएकाले पनि दुई देशबीचको सम्बन्ध विशेष महत्वको मानिन्छ।यद्यपि पाशिन्यानले युरोपेली संघसँग सम्बन्ध विस्तार गर्ने नीति अघि सारेका छन्, उनले आर्मेनिया तत्काल युरेसियन आर्थिक संघ (ईएईयू) बाट बाहिरिने सम्भावना नरहेको बताएका छन्। रुसको नेतृत्वमा स्थापित यो आर्थिक संगठन सदस्य राष्ट्रहरूबीच साझा बजार र स्वतन्त्र व्यापारलाई प्रोत्साहन गर्ने उद्देश्यले गठन गरिएको हो।

रुसी राष्ट्रपति भ्लादिमिर पुटिन ले भने आर्मेनियाले युरेसियन आर्थिक संघ र युरोपेली संघ दुवैसँग एकैपटक पूर्ण आर्थिक एकीकरण कायम राख्न कठिन हुने बताएका छन्। उनका अनुसार यदि आर्मेनियाले युरेसियन आर्थिक संघ छोड्ने निर्णय गर्‍यो भने उसले सस्तो तेल र ग्यासजस्ता महत्वपूर्ण आर्थिक सुविधाहरू गुमाउन सक्छ, जसले देशको अर्थतन्त्रमा गम्भीर प्रभाव पार्न सक्छ।यसैबीच, रुसले पाशिन्यान सरकारद्वारा विपक्षी राजनीतिज्ञहरू तथा आर्मेनियाली अपोस्टोलिक चर्चका केही धर्मगुरुविरुद्ध गरिएका कारबाहीप्रति पनि चिन्ता व्यक्त गरेको छ। रुसी विदेश मन्त्रालयले आर्मेनियाको सार्वभौमिकताको सम्मान गर्दै दुई देशबीचको मैत्रीपूर्ण सम्बन्ध कायम रहने जनाएको छ। साथै, निर्वाचन परिणामले आर्मेनियाली समाजमा गहिरो राजनीतिक विभाजन रहेको देखाएको भन्दै भविष्यबारे गरिने कुनै पनि एकतर्फी निर्णयले सामाजिक र आर्थिक अस्थिरता निम्त्याउन सक्ने चेतावनी दिएको छ।विश्लेषकहरूका अनुसार पाशिन्यानको पुनः विजयसँगै आर्मेनियाले युरोपेली संघसँग निकटता बढाउने प्रयास जारी राख्नेछ, तर रुससँगको ऐतिहासिक, आर्थिक र सुरक्षा सम्बन्धलाई पूर्ण रूपमा त्याग्ने सम्भावना भने तत्काल देखिँदैन। यही कारण आगामी वर्षहरूमा आर्मेनियाले पूर्व र पश्चिमबीच सन्तुलन कायम राख्ने चुनौती सामना गर्नुपर्ने अनुमान गरिएको छ।