मध्यपूर्वमा युद्ध चर्किँदै: आयतोल्लाह अली खामेनेईको मृत्यु पछि मोज्तबा खामेनेई नयाँ आध्यात्मिक नेता

इरानको सर्वोच्च धार्मिक नेतृत्वमा ठूलो परिवर्तन भएको खबर सार्वजनिक भएपछि मध्यपूर्व क्षेत्रमा तनाव झनै चर्किएको छ। अमेरिकी र इजरायली संयुक्त आक्रमणको पहिलो दिनमै इरानका सर्वोच्च नेता आयतोल्लाह अली खामेनेई मारिएको पुष्टि भएपछि उनका समर्थकहरू राजधानी तेहरान लगायत देशका विभिन्न सहरका सडकमा निस्किएर नयाँ आध्यात्मिक नेता घोषणा भएको भन्दै उत्सव मनाउन थालेका छन्। इरानी धार्मिक तथा राजनीतिक प्रतिष्ठानले खामेनेईका छोरा मोज्तबा खामेनेई लाई देशको नयाँ सर्वोच्च आध्यात्मिक नेता चयन गरिएको घोषणा गरेको हो। यस घोषणासँगै इरानभरि ठूलो संख्यामा समर्थकहरूले झण्डा बोकेर जुलुस निकाले, धार्मिक नारा लगाए र नयाँ नेताले देशलाई कठिन समयमा नेतृत्व दिने विश्वास व्यक्त गरे। धेरै विश्लेषकहरूले भने यो निर्णयले इरानको धार्मिक शासन प्रणालीमा परिवारवादको प्रभाव झन् बढेको संकेत दिएको बताएका छन्।

यसैबीच युद्धको अवस्था झनै गम्भीर बन्दै गएको छ। नयाँ नेताको घोषणा भएको केही समयमै इरानले इजरायल र मध्यपूर्वका विभिन्न रणनीतिक स्थानहरूमा मिसाइल तथा ड्रोन आक्रमणको नयाँ लहर सुरु गरेको बताइएको छ। ती आक्रमणहरू मुख्यतया इजरायल का सैन्य संरचना, एयरबेस तथा सुरक्षा पूर्वाधारलाई लक्षित गरिएको दाबी इरानी पक्षले गरेको छ। इजरायली सेनाले भने अधिकांश मिसाइल र ड्रोनहरू आफ्नो वायु प्रतिरक्षा प्रणालीले रोकिएको जनाएको छ, तर केही स्थानमा विस्फोट र क्षतिको रिपोर्ट आएको छ। युद्धको सुरुवातदेखि नै इजरायल र इरानबीच प्रत्यक्ष सैन्य टकराव तीव्र हुँदै गएको छ, जसले सम्पूर्ण मध्यपूर्व क्षेत्रमा अस्थिरता बढाएको छ।अमेरिका र इजरायलले इरानका आणविक तथा सैन्य प्रतिष्ठानहरूलाई लक्षित गरी संयुक्त हवाई आक्रमण सुरु गरेपछि यो युद्ध सुरु भएको बताइन्छ। त्यसक्रममा भएको शक्तिशाली हवाई हमलामा इरानका सर्वोच्च नेता खामेनेई मारिएको पुष्टि भएपछि विश्व राजनीतिमा ठूलो हलचल मच्चिएको थियो। इरानी सरकार र सेना दुवैले यो घटनालाई राष्ट्रमाथिको प्रत्यक्ष आक्रमण भन्दै कडा प्रतिक्रिया दिएका छन्। नयाँ नेता घोषित भएका मोज्तबा खामेनेईले आफ्नो पहिलो सार्वजनिक सन्देशमा इरानले आक्रमणको जवाफ दिनु आफ्नो अधिकार भएको बताएका छन्। उनले देशको सुरक्षा, धार्मिक व्यवस्था र राष्ट्रिय सम्मान जोगाउन सबै साधन प्रयोग गरिने चेतावनी दिएका छन्।

यस युद्धले विश्व अर्थतन्त्रमा पनि ठूलो प्रभाव पार्न थालेको छ। विशेष गरी तेल बजारमा अस्थिरता बढेको छ। अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा कच्चा तेलको मूल्य प्रति ब्यारेल एक सय दश अमेरिकी डलर नाघेको छ, जुन पछिल्लो चार वर्षकै उच्च स्तर हो। तेलको मूल्यमा आएको यो तीव्र वृद्धिको मुख्य कारण मध्यपूर्वको महत्वपूर्ण समुद्री मार्ग हर्मुज जलडमरूमध्य बन्द हुनु हो। यो जलडमरूमध्य विश्वको सबैभन्दा महत्वपूर्ण तेल आपूर्ति मार्गमध्ये एक हो, जहाँबाट विश्वको ठूलो हिस्सा तेल ढुवानी हुन्छ। युद्धका कारण जहाजहरू सुरक्षित रूपमा आवतजावत गर्न नसक्दा तेल आपूर्ति अवरुद्ध भएको छ, जसले विश्व बजारमा आपूर्ति घट्ने चिन्ता बढाएको छ।ऊर्जा विश्लेषकहरूका अनुसार यदि यो जलमार्ग लामो समयसम्म बन्द रह्यो भने विश्वभर इन्धनको मूल्य झन् बढ्न सक्छ। त्यसले यातायात, उद्योग र उपभोग्य वस्तुको मूल्यमा समेत व्यापक असर पार्न सक्छ। धेरै देशहरूले वैकल्पिक आपूर्ति स्रोत खोज्ने प्रयास गरिरहेका छन् भने केहीले आफ्नो रणनीतिक तेल भण्डार प्रयोग गर्ने सम्भावनाबारे छलफल सुरु गरेका छन्।

अर्कोतर्फ विश्वको अर्को भाग कोलम्बिया मा भएको राजनीतिक घटनाक्रम पनि ध्यान खिचिरहेको छ। त्यहाँ हालै सम्पन्न सिनेट निर्वाचनमा राष्ट्रपति गुस्ताभो पेट्रो को नेतृत्वमा रहेको वामपन्थी गठबन्धनले सबैभन्दा बढी मत प्राप्त गर्ने प्रक्षेपण गरिएको छ। यद्यपि प्रारम्भिक नतिजाहरू अनुसार उक्त गठबन्धनले संसदमा स्पष्ट बहुमत भने हासिल गर्न सकेको छैन। विश्लेषकहरूका अनुसार यसले राष्ट्रपति पेट्रोलाई आफ्ना प्रमुख नीतिहरू पारित गराउन अन्य दलहरूसँग सहकार्य गर्न बाध्य पार्नेछ।गुस्ताभो पेट्रो कोलम्बियाको इतिहासमा पहिलो वामपन्थी राष्ट्रपति हुन्, जसले सामाजिक असमानता घटाउने, कर प्रणाली सुधार गर्ने तथा ऊर्जा नीतिमा परिवर्तन ल्याउने योजना अघि सारेका छन्। तर संसदमा पूर्ण बहुमत नभएपछि ती सुधार कार्यक्रमहरू कार्यान्वयन गर्न चुनौती थपिने अनुमान गरिएको छ। विपक्षी दलहरूले भने सरकारका आर्थिक र ऊर्जा नीतिहरू देशको अर्थतन्त्रका लागि जोखिमपूर्ण हुन सक्ने भन्दै आलोचना गर्दै आएका छन्।

यसैबीच वैज्ञानिक क्षेत्रबाट पनि रोचक खबर आएको छ। क्यारिबियन सागर क्षेत्रमा अनुसन्धान गरिरहेका वैज्ञानिकहरूको टोलीले समुद्रको गहिराइमा पहिले कहिल्यै पहिचान नभएका नयाँ समुद्री जीवहरूको खोजी गरेको बताएका छन्। समुद्री जीवविज्ञानीहरूको टोलीले अत्याधुनिक पनडुब्बी उपकरण र गहिरो समुद्री क्यामेराको प्रयोग गरेर समुद्रको तलतिर रहेका जीवहरूको अध्ययन गर्दा अनौठा आकार, रङ र संरचना भएका विभिन्न प्रजाति फेला पारेको जनाएको छ।वैज्ञानिकहरूका अनुसार ती जीवहरूमा केही नयाँ प्रकारका साना माछा, अनौठो बनोट भएका क्रस्टेसियनहरू तथा चम्किलो शरीर भएका सूक्ष्म जीवहरू समावेश छन्। अनुसन्धानकर्ताहरूले यी जीवहरूको अध्ययनले समुद्री जैविक विविधताको बारेमा नयाँ जानकारी दिने र पृथ्वीको पारिस्थितिकी प्रणाली बुझ्न मद्दत गर्ने बताएका छन्। समुद्रको गहिराइमा अझै पनि असंख्य अज्ञात जीवहरू हुन सक्ने भएकाले यस्तो अनुसन्धानलाई अझ विस्तार गर्नुपर्ने वैज्ञानिकहरूको भनाइ छ।

समुद्री अनुसन्धान टोलीले फेला पारेका केही जीवहरूको प्रारम्भिक तस्वीर र भिडियो सार्वजनिक गरिएको छ, जसले वैज्ञानिक समुदायमा ठूलो चासो उत्पन्न गरेको छ। उनीहरूका अनुसार समुद्रको गहिरो भागमा पाइने जीवहरू अत्यन्तै कठोर वातावरणमा बाँच्न सक्षम हुन्छन् जहाँ प्रकाश अत्यन्त कम हुन्छ, तापक्रम कम हुन्छ र दबाब अत्यन्त उच्च हुन्छ। यस्तो वातावरणमा पनि जीवनको अस्तित्व रहनु पृथ्वीमा जीवनको अनुकूलन क्षमताको अद्भुत उदाहरण मानिन्छ।समग्रमा हेर्दा विश्वका विभिन्न भागमा भइरहेका यी घटनाहरूले अन्तर्राष्ट्रिय राजनीति, अर्थतन्त्र र विज्ञान क्षेत्रमा फरक–फरक तर महत्वपूर्ण प्रभाव पारिरहेका छन्। मध्यपूर्वमा बढ्दो युद्ध र ऊर्जा संकटले विश्व अर्थतन्त्रलाई चुनौती दिइरहेको छ भने दक्षिण अमेरिकाको राजनीतिक परिदृश्य नयाँ गठबन्धन र सहकार्यको दिशातर्फ अघि बढिरहेको देखिन्छ। उता वैज्ञानिक खोजहरूले भने पृथ्वीको प्राकृतिक संसारबारे अझ गहिरो समझ विकास गर्न मद्दत गरिरहेका छन्।