इजरायल र अमेरिकाले इरानमाथि गरेको आक्रमणपछि सम्पूर्ण मध्यपूर्व क्षेत्र गम्भीर तनावमा फसेको छ। तेहरानबाट सुरु भएको यो तनाव विस्तार हुँदै अबुधाबी, दोहा, कुवेत सिटी, मनामा र बेरुतजस्ता अरब शहरहरूमा समेत प्रभाव पारिरहेको छ। क्षेत्रका धेरै देशहरूमा सैनिक गतिविधि र सुरक्षा सतर्कता बढाइएका छन्। तर यस्तो अवस्थाबीच यमन भने अहिलेका लागि अपेक्षाकृत शान्त देखिएको छ। विशेषगरी इरान समर्थित मानिने हुथी विद्रोही समूह, जसले उत्तरपश्चिमी यमनमा वास्तविक सत्ता सञ्चालन गर्दै आएको छ, हालसम्म प्रत्यक्ष रूपमा युद्धमा प्रवेश गरेको देखिएको छैन। यद्यपि उनीहरूले इरानमाथि भएको आक्रमणको कडा शब्दमा निन्दा गर्दै समर्थन जनाएका छन् र सानामा ठूलो विरोध प्रदर्शन पनि आयोजना गरेका छन्।सन् २०२३ को अक्टोबरमा गाजामाथि इजरायलले सुरु गरेको युद्धपछि हुथी समूहले अमेरिकन र इजरायली लक्ष्यहरूमा पटक–पटक आक्रमण गर्दै आएको थियो। उनीहरूले लाल सागर क्षेत्रमा जहाजहरूमाथि मिसाइल र ड्रोन प्रहार गरेका थिए। ती आक्रमणहरूलाई हुथीहरूले गाजामा रहेका प्यालेस्टिनीहरूलाई समर्थन गर्ने अभियानको रूपमा प्रस्तुत गरेका थिए। तर फेब्रुअरी २८ देखि सुरु भएको इजरायल–अमेरिका आक्रमणपछि एक हप्ता बितिसक्दा पनि हुथी समूहले प्रत्यक्ष सैन्य कदम चालिसकेको छैन। अहिले उनीहरूको गतिविधि मुख्यतः वक्तव्य र राजनीतिक समर्थनमा सीमित देखिन्छ।
विश्लेषकहरूका अनुसार हुथीहरूको यो मौनता कमजोरी होइन, बरु रणनीतिक धैर्यको संकेत हुन सक्छ। यमन र खाडी क्षेत्रका विषयमा अध्ययन गर्ने एसीएलईडी (ACLED) नामक द्वन्द्व अनुगमन संस्थाका वरिष्ठ विश्लेषक लुका नेभोला भन्छन्, “हुथीहरूको हस्तक्षेप अझै सम्भावनाभित्रै छ। उनीहरूले चरणबद्ध रूपमा तनाव बढाउने रणनीति अपनाउन सक्छन्।” उनका अनुसार अहिलेको अवस्थामा हुथीहरूको मुख्य प्राथमिकता अमेरिकन वा इजरायली प्रतिशोधबाट बच्नु हो।गत वर्ष अगस्टमा इजरायलले सानामा गरेको हवाई आक्रमणमा हुथी सरकारका उच्च पदस्थ कम्तीमा १२ जना अधिकारी मारिएका थिए। तीमध्ये प्रधानमन्त्री अहमद अल–रहावी र सेनाका प्रमुख मोहम्मद अल–घुमारी पनि थिए। यो घटना हुथी नेतृत्वका लागि निकै ठूलो क्षति मानिएको थियो। त्यसपछि पनि विभिन्न स्थानमा भएका आक्रमणहरूले हुथी नेतृत्वलाई थप सतर्क बनाएको विश्लेषकहरूको भनाइ छ। नेभोला भन्छन्, “हुथी समूहलाई अहिले इजरायली गुप्तचर क्षमताबाट ठूलो खतरा महसुस भएको छ। उनीहरू नेतृत्वलाई लक्षित गरी हुने सम्भावित आक्रमणबाट डराएका छन्।”
यद्यपि ती क्षतिका बाबजुद पनि हुथी समूह पूर्ण रूपमा कमजोर भइसकेको छैन। उनीहरूसँग अझै पनि मिसाइल र ड्रोन आक्रमण गर्ने क्षमता रहेको बताइन्छ। यदि अमेरिकन वा इजरायली सेनाले प्रत्यक्ष रूपमा यमनमाथि आक्रमण गरे वा यमनभित्र हुथी विरोधी शक्तिहरूले नयाँ सैन्य अभियान सुरु गरे भने हुथीहरूले पुनः आक्रमण सुरु गर्न सक्ने सम्भावना रहेको विश्लेषण गरिएको छ।हुथी नेता अब्दुल–मलिक अल–हुथीले हालै दिएको वक्तव्यमा “यमन स्पष्ट रूपमा इस्लामिक गणतन्त्र इरान र इरानी जनताको पक्षमा उभिएको छ” भनेर बताएका छन्। उनले आफ्नो समूह युद्धका लागि तयार रहेको संकेत पनि दिएका छन्। “हाम्रा हात ट्रिगरमा छन्,” उनले भने, “परिस्थिति अनुसार हामी जुनसुकै बेला युद्धमा प्रवेश गर्न सक्छौं।”
यमनका राजनीतिक टिप्पणीकार सदाम अल–हुराइबीका अनुसार हुथीहरू इरानको आग्रह भएमा युद्धमा प्रवेश गर्ने सम्भावना धेरै छ। उनका अनुसार तेहरानले अहिले सबै सहयोगी शक्तिहरूलाई एकैचोटि प्रयोग गर्न चाहेको छैन। “इरानले आफ्ना सबै कार्डहरू एकैचोटि प्रयोग गर्न चाहँदैन,” उनले भने, “हुथी समूहलाई आगामी चरणका लागि सुरक्षित राख्ने रणनीति देखिन्छ।” उनका अनुसार यदि इजरायल–अमेरिकाको आक्रमण रोकिएन भने हुथीहरूको युद्ध प्रवेश केवल समयको कुरा मात्र हुन सक्छ।हुराइबीका अनुसार हुथीहरूसँग अझै पनि लाल सागर क्षेत्रमा ठूलो अस्थिरता सिर्जना गर्ने क्षमता छ। उनीहरूले जहाजहरूमा आक्रमण गर्न सक्छन्, साथै इजरायलतर्फ ड्रोन र मिसाइल प्रहार गर्न पनि सक्षम छन्। उनले भने, “यो कदम कहिले चालिन्छ भन्ने कुरा हुथी र इरानले तय गर्ने समयमै निर्भर गर्छ।”
नेभोला पनि यस विश्लेषणसँग सहमत देखिन्छन्। उनका अनुसार अहिले ‘एक्सिस अफ रेजिस्टेन्स’ अर्थात् इरान समर्थित क्षेत्रीय समूहहरू सबै प्रत्यक्ष आक्रमणको दबाबमा छन्। यस्तो अवस्थामा यमनलाई दीर्घकालीन सैन्य आधारका रूपमा सुरक्षित राख्नु इरान र हुथीहरूका लागि रणनीतिक प्राथमिकता बन्न सक्छ।यमनका अनुसन्धानकर्ता आदेल दशेला भने हुथीहरूको मौनता राजनीतिक रणनीति हुन सक्ने बताउँछन्। उनका अनुसार हुथीहरू अहिले प्रत्यक्ष युद्ध घोषणा गर्न चाहँदैनन्, ताकि उनीहरू स्वतन्त्र शक्तिका रूपमा देखिउन् र पूर्ण रूपमा इरानको निर्देशनमा रहेको आरोपबाट बच्न सकून्। दशेलाका अनुसार वास्तविकता भने फरक छ। “व्यवहारमा हेर्दा हुथीहरू इरान समर्थित प्रतिरोध धुरीको हिस्सा हुन्,” उनले भने, “तर अहिले उनीहरू परिस्थितिको विकास पर्खिरहेका छन्।”
यदि युद्ध लामो समयसम्म जारी रह्यो भने हुथीहरूले विभिन्न लक्ष्यहरूमा आक्रमण गर्न सक्ने सम्भावना रहेको विश्लेषकहरू बताउँछन्। नेभोला भन्छन् कि यस्ता लक्ष्यहरूमा इजरायलको भूभाग, अमेरिकन युद्धपोत, क्षेत्रीय सैन्य आधारहरू र इजरायलका साझेदार देशहरू—जस्तै संयुक्त अरब इमिरेट्स—समेत पर्न सक्छन्। यदि यस्तो भयो भने मध्यपूर्वमा अर्को नयाँ मोर्चा खुल्नेछ, जसले क्षेत्रीय युद्धलाई अझ व्यापक बनाउन सक्छ।विशेषगरी इरानले इजरायल र खाडी क्षेत्रतर्फ लगातार मिसाइल प्रहार गरिरहेकाले हवाई प्रतिरक्षा प्रणालीमा दबाब बढिरहेको छ। यस्तो अवस्थामा हुथीहरूको थप आक्रमण अझ प्रभावकारी हुन सक्ने सम्भावना पनि औंल्याइएको छ।सन् २०२३ को अन्त्यदेखि २०२५ सम्म हुथीहरूले लाल सागर मार्ग हुँदै जहाजहरूमा व्यापक आक्रमण गरेका थिए। उक्त अभियानका क्रममा कम्तीमा नौ जना नाविक मारिएका थिए भने चार वटा जहाज डुबेका थिए। लाल सागर विश्व व्यापारका लागि अत्यन्त महत्वपूर्ण मार्ग हो, जहाँ युद्धअघि हरेक वर्ष करिब एक ट्रिलियन डलर बराबरको सामान आवतजावत हुने गर्थ्यो।
यसबीच अमेरिकन र इजरायली आक्रमणले केही दिनमै इरानका धेरै राजनीतिक तथा सैन्य नेताहरू मारिएका छन्। यसले इरानी शासनलाई कमजोर बनाउन सक्ने अनुमान गरिएको छ, जुन अमेरिकन र इजरायली नेतृत्वको प्रमुख लक्ष्य मानिन्छ।तर यदि इरान कमजोर भयो वा शासन परिवर्तन भयो भने यसको प्रभाव हुथी समूहमा पनि पर्ने विश्लेषण गरिएको छ। हुराइबीका अनुसार यस्तो अवस्थामा इरानबाट यमनतर्फ हुने हतियार आपूर्ति घट्न वा पूर्ण रूपमा बन्द हुन सक्छ। संयुक्त राष्ट्रसंघले २०२२ मा गरेको अनुसन्धानमा अरब सागरमा जफत गरिएका हजारौं हतियार इरानकै बन्दरगाहबाट आएको सम्भावना देखाइएको थियो, यद्यपि इरानले यस्तो आरोप अस्वीकार गर्दै आएको छ।
इरानमा भएको पछिल्लो घटनाले हुथी समर्थकहरूको मनोबलमा पनि असर परेको बताइन्छ। हुराइबी भन्छन्, “इरान हुथीहरूका लागि धार्मिक र राजनीतिक प्रतीक हो। यदि त्यो प्रतीक कमजोर भयो भने यसको असर उनीहरूको मनोबलमा पनि पर्नेछ।”यमनभित्रका सामान्य नागरिकहरूका लागि पनि यो स्थिति चिन्ताजनक बनेको छ। सानाका २८ वर्षीय बासिन्दा मोहम्मद यहियाले युद्ध सुरु भएको पहिलो दिनमै आफ्नो परिवारलाई खाना र ग्यास भण्डारण गर्न भनेका थिए। उनका अनुसार तनाव बढ्दा बजारमा मूल्य तुरुन्तै बढ्छ। उनले भने, “मलाई लाग्यो कि केही घण्टाभित्रै सानामा हवाई आक्रमण सुरु हुनेछ, त्यसैले आवश्यक सामान किनेर घरमै बस्ने तयारी गरें।”तर अहिले सम्म त्यस्तो आक्रमण भएको छैन। “मैले कहिल्यै सोचेको थिइनँ कि यस्तो दिन आउनेछ—पूरै क्षेत्र युद्धमा छ र हामी यमनमा बसेर हेर्दै मात्र छौं,” उनले भने।अन्ततः यमन युद्धमा प्रवेश गर्ने वा नगर्ने निर्णय हुथी नेतृत्वले गर्नेछ। मध्यपूर्वमा बढ्दो तनावबीच यो निर्णयले क्षेत्रीय सुरक्षाको भविष्य निर्धारण गर्न सक्ने विश्लेषकहरू बताउँछन्।
